Het aantal zzp’ers in Nederland kan sterk toenemen door digitale platformen als Uber, Deliveroo, iemand.nl/zakelijk en Helpling. Niet alleen uitzendkrachten, maar ook werkenden in kortdurende en oproepkrachten kunnen op grote schaal op een zzp-platform terecht komen. Platforms maken zzp-werk namelijk veel makkelijker. Hoe groot de daadwerkelijke impact wordt, hangt af van de technologie, juridische ruimte en financiële prikkels. Het ING Economisch Bureau heeft een verkennende analyse uitgevoerd waarin twee scenario’s worden uiteengezet die beide een substantieel effect kennen en ervoor zorgen dat de Nederlandse arbeidsmarkt drastisch verandert.
De bank stelt dat het fenomeen van de zelfstandige platformwerker nu nog in de kinderschoenen staat: het gaat om tienduizenden mensen en om specifiek werk. Maar technologie kan markten rap veranderen. Zo staat vijf procent van de Amsterdamse woningen op Airbnb en zit één op de drie vrijgezellen op een datingplatform. Bovendien is de markt in beweging: Uber kondigde recent aan de klusmarkt te betreden en Temper verbreedt de doelgroep van horeca naar retail.
Technologie en regelgeving bepalen toekomst
Volgens het ING Economisch Bureau is de mate van verandering van de arbeidsmarkt afhankelijk van twee factoren, te weten technologie en regelgeving. “Hoe sneller de technologie zich ontwikkelt. hoe makkelijker banen in ‘klussen’ veranderen en hoe meer mensen zzp’er worden.” Platformen verlagen transactiekosten en maken met beoordelingen de kwaliteit van werkenden inzichtelijk, zo wordt het inhuren van zzp’ers nog makkelijker. Daarnaast stellen de analisten hoe meer juridische ruimte er is voor het verrichten van arbeid als zelfstandige, des te meer zzp’ers er zijn. “Tegelijkertijd is het financiële verschil tussen zzp-contracten en arbeidscontracten bepalend: wat zijn de minimumtarieven, verplichtingen en tarieven voor verzekeringen, pensioen en belasting? Hoe groter het verschil in financiële prikkels, des te meer zzp’ers.”
Twee toekomstscenario’s
De mogelijke ontwikkeling van de technologie en regelgeving leveren twee scenario’s op. In het behoudende scenario maakt technologie zzp’en iets makkelijker, maar platformen kunnen via recensies slechts voor een deel van de werkenden de kwaliteit goed inzichtelijk maken. Regelgeving biedt enige ruimte voor zzp-contracten en de financiële prikkels zijn gering. In het extreme scenario maakt technologie werken als zzp’er veel makkelijker dan nu. De regelgeving biedt veel ruimte voor zzp-contracten en de financiële prikkels zijn bovendien sterk. Dit scenario heeft een zelfversterkend effect: netwerkeffecten maken klusplatformen extra aantrekkelijk: er zijn immers veel opdrachtgevers en werkenden te vinden. Hierdoor verschuiven de sociale normen: zoals internetdating nu volkomen geaccepteerd is, geldt dit dan voor platformwerk.
Miljoen extra zzp’ers in extreem geval
In het extreme scenario werkt de helft van de mensen die nu werken via een nul-urencontract, of als oproep- of invalkracht, via een platform. Van de tijdelijke contracten 5% en van de vaste contracten 2,5%. In dit scenario gaat het om 1 miljoen mensen, bijna allemaal flexkrachten of werkend op een arbeidscontract zonder vaste uren, zoals oproepkrachten.
Het zou een verdubbeling zijn van het aantal zzp’ers dat eigen arbeid verricht. De gehele Nederlandse arbeidsmarkt zou voor een vijfde bestaan uit zelfstandigen arbeid. Hoofdeconoom bij ING Marieke Blom: “Werken als zzp’er via een platform betreft nu nog slechts tienduizenden mensen. Deze analyse geeft een eerste indruk van de mogelijke omvang van dit fenomeen: die is groot genoeg om de arbeidsmarkt drastisch te kunnen veranderen.”
Een drastische verandering voor de arbeidsmarkt, dat geldt dan zeker ook voor de schoonmaakindustrie. Hoe de ontwikkeling zich voortzet is vooralsnog koffiedik kijken.
Dat vakbonden en werkgeversorganisaties zich zorgen maken, is terecht, zo mag gesteld worden. Niet voor niets is schoonmaakplatform Helpling gedaagd door vakbond FNV met morele steun van OSB en SIEV.
'Platformen gaan arbeidsmarkt drastisch veranderen'
