Kinderen en hygiëne. Een vooralsnog niet zaligmakende combinatie. Essity becijferde al eens in 2018 dat meer dan de helft van de leerlingen liever hun toiletbezoek uitstelt tot zij weer thuis zijn. Om hier verandering in te brengen is op Europees niveau e-Bug ontwikkeld. Al in 2011, maar tot op heden is er in Nederland weinig mee gedaan. NVZ trok de stoute schoenen aan. Samen met Asito willen ze bewustwording creëren over hygiëne bij kinderen. Want van jongs af aan moet hier aandacht voor zijn.
Foto’s: NVZ, Asito & Jeroen van den Broek
NVZ & Asito pakken de handschoen op om e-Bug in de markt te zetten
E-Bug is een gratis onderwijspakket dat klas- en thuisactiviteiten biedt en de lessen over micro-organismen en de verspreiding, preventie en behandeling van infecties leuk en toegankelijk maakt voor alle leerlingen. Omdat de kennis hiervan tekortschoot, is in Europa het lespakket ontwikkeld en reeds in 2011 door het RIVM naar het Nederlands vertaald. “En omdat niemand er iets mee gedaan heeft, hebben wij als NVZ besloten om het in 2019 als partner op te pakken. En nu zetten we de eerste stappen”, aldus NVZ directeur Hans Razenberg in een online meeting met NVZ technisch directeur Marten Kops en Asito Bid Manager Albert Braam.
Ouders door kinderen opgevoed
NVZ stelt al jaren dat hygiëne niet alleen iets voor jezelf is, maar vooral ter bescherming van anderen. Dat dit niet tussen de oren van mensen zit, bewijzen o.a. de jaarlijkse onderzoeken naar het handenwassen na toiletgebruik. Nog steeds was niet iedereen (overwegend mannen) zijn handen na het plassen. Kops: “als je van jongs af aan het belang van hygiëne kunt aantonen, geef je kinderen kennis en kunde mee die zij hun hele leven gebruiken en ook weer door kunnen geven. We leren ze hoe [bij een infectie red.] de keten van infectie doorbroken kan worden, hoe ze anderen niet kunnen besmetten en zelf gezond te blijven. Deze bewustwording nemen ze mee naar hun ouders, blijkt uit de praktijk in het Verenigd Koninkrijk.”
Braam vult aan. “Je ziet het al op het gebied van duurzaamheid. Zelfs op de basisschool zien we dat kinderen aan hun ouders vragen om een Dopper in plaats van een drinkpakje omdat dit slecht is voor het milieu. Na de lessen van e-Bug hopen we dat kinderen ook zeggen dat het verstandiger is om in een zakdoek of de elleboog te niezen.”
Bewustwording hygiëne eerste stap
Voor Asito is het logischerwijs ook een manier om zich te onderscheiden van de concurrentie. Braam: “zo creëren we ook meer maatschappelijke impact. We willen een bijdrage leveren aan de omgeving waarin we actief zijn en zo kun je dat op een hele mooie manier doen. Wij geloven dat het e-Bug programma een groot succes kan zijn als het standaard wordt opgenomen in het curriculum. Kinderen zijn zich bewuster van hun eigen rol op gebied van hygiëne. Daardoor heeft het zijn effect op de schoonmaak. En zo valt het met elkaar samen.”
NVZ en Asito zijn voor een jaar partners in e-Bug. Inmiddels zijn vijf stichtingen benaderd, in totaal zo’n 150 scholen. Twee stichtingen hebben enthousiast gereageerd, waarvan er één na de zomervakantie wilt starten. Braam: “helemaal door corona is het een super actueel thema. Dit kan helpen in de klas en binnen de schoolomgeving, maar we willen ook onderzoek doen. Zien we gedragsverandering op de langere termijn of daalt het ziekteverzuim?”
Leerkrachten te druk
Onderwijzeres Jeanette Heij heeft het lespakket reeds in de praktijk gebracht. “Ja, ik was meteen enthousiast. Er is onvoldoende aandacht voor hygiëne in het basisonderwijs. De leerkrachten hebben het druk en kunnen niet alles goed in de gaten houden. Dat zien we vooral terug op het toilet. Zo is het al vaak standaard dat kinderen in het lokaal de handen moeten wassen om vervuiling tegen te gaan.” Zo wordt het probleem niet bij de bron aangepakt. Bovendien creëer je dan alleen maar meer risico’s op het gebied van infecties. Contactpunten worden meermaals per dag door kinderen aangeraakt met ongewassen handen.
Ook onderwijzer Jeroen van den Broek heeft het pakket in de praktijk gebracht. Hij was met name te spreken over de lesmaterialen. “Omdat microben een nogal ongrijpbaar onderwerp zijn, hebben we dit middels e-Bug visueel kunnen maken. Zo hebben de kinderen een microbe van klei gemaakt en hebben we met gist en lichtgevende microben kunnen aantonen hoe deze in het dagelijks leven gevaarlijk, maar ook zeer nuttig kunnen zijn.” De onderwijzer stelt dat er te weinig aandacht is voor hygiëne in het basisonderwijs en noemt twee oorzaken. “Enerzijds is er het curriculum dat al enorm vol zit. Anderzijds is het lastig omdat het budget niet altijd toereikend is. Met een pakket als e-Bug, moet je toch voldoende verbruiksmaterialen hebben. Als dit onderwerp niet visueel te maken is, is het te lastig voor de kinderen om te begrijpen.”
Scholen hebben een cruciale rol voor het beheersen van infectiepreventie en het onder de aandacht brengen van hygiëne.
Heij: “Het lespakket is leuk en vooral leerzaam met interessante onderwerpen over bacteriën, virussen in combinatie met leuke praktijkdingetjes. Het sluit bovendien erg goed aan bij de doelgroep van groep zeven waar ik de lessen heb aangeboden. Voor de jongere groepen zou het wellicht te lastig zijn.” Iets waar Van den Broek het mee eens is. Heij beaamt dat scholen een cruciale rol hebben voor het beheersen van infectiepreventie en het onder de aandacht brengen van hygiëne en doet nog een voorstel. “Hoe leuk zou het wel niet zijn als een schoonmaakkracht voor de klas komt te staan om zijn/haar werk uit te leggen. Meer inzicht zorgt ook voor begrip. In combinatie met e-Bug heb je een krachtig totaalplaatje.”
Belang hygiëne onderschat
Heij verwondert zich – net als Razenberg, Kops en Braam – over het feit dat er in het onderwijs nauwelijks aandacht is voor hygiëne. “Daarom is e-Bug zo belangrijk”, stelt Razenberg. “Het is een standaard programma met een standaard boodschap die overal gelijk is. Het probleem is dat het belang niet tussen de oren zit, dat zagen we wel bij het begin van de corona-uitbraak. Zelfs bij de politiek zit het belang van hygiënisch schoon niet tussen de oren. Schoonmaak werd in eerste instantie volledig vergeten.”
“Het probleem is dat het belang van schoonmaak en hygiëne niet tussen de oren zit”
Braam vult aan: “je ziet het in de protocollen van de schoonmaak in de opstart na-corona. Er is meer aandacht voor de schoonmaak, dat was men in beginsel even vergeten.” Kops:
“En tevens zie je dat de protocollen in het begin totaal onjuist waren. Zo werd kinderen aangeraden om meerdere malen per dag hun handen te desinfecteren met handalcohol. Dat hoeft helemaal niet! Handen wassen met zeep, op de goede manier, is ruim voldoende. Je zag gewoon dat het de verkeerde kant op ging. Goede reguliere reiniging, net als schoonmaak, is de basis.” Razenberg: “En mede daarom hebben wij voor het onderwijs samen met OSB een protocol opgesteld. Gewoon omdat men het niet weet.”
Het begint bij scholing
Na bijna tien jaar is het dus eindelijk tijd om e-Bug uit te rollen in Nederland, na successen in Nepal, India, Scandinavië en het Verenigd Koninkrijk. Braam: “scholing is gewoon ontzettend belangrijk. Daar begint het mee. En als het belang duidelijk wordt, zal het werk en de waardering van de schoonmaak alleen maar belangrijker worden. Dat gaan we terugzien in budgetten en ureninzet. Het staat en valt allemaal met budget en waardering voor de schoonmaker.” Razenberg vult aan: “En daarom is het nu de tijd om als industrie met advies, protocollen en juiste communicatie bovenop de markt te blijven zitten.” Braam: “En onderzoek te doen! Vergeet dat niet. Want schoonmaak heeft ook een effect op leerprestaties. En ja, dat is lastig te meten, maar schoonmaak draagt er indirect aan bij.”
En zo is de cirkel rond. De eerste stap is bewustwording en dat kun je maar beter, als we de heren mogen geloven, zo vroeg als mogelijk mee beginnen. Op de basisschool, met objectieve informatie middels een onderwijsmethode waarmee het ook nog eens leuk is om te leren.
Lees ook: e-Bug: Schone handen en betere burgers!
