De Ig-Nobelprijzen 2018 zijn uitgereikt. Deze wetenschapsprijs met een knipoog wordt jaarlijkse uitgereikt aan studies die mensen aan het lachen maakt, en vervolgens tot nadenken stemt. Op de Harvard Universiteit in Boston vielen verschillende wetenschappers in de prijzen, bijvoorbeeld voor studies naar achtbaanritten tegen nierstenen of naar het meten van nachtelijke erecties met postzegels (echt waar!). In de categorie ‘scheikunde’ viel Portugal in de prijzen met het onderzoek naar de reinigende werking van menselijk speeksel.
Het lijkt een oerinstinct. Mensen die een vlek in hun shirt hebben, spugen erop en proberen deze te verwijderen met de hulp van menselijk speeksel. In de kunst- en cultuur sector verkiezen conservatoren regelmatig hun eigen speeksel boven elk ander oplosmiddel voor het reinigen van bepaalde voorwerpen. Wanneer speeksel vergeleken werd met populaire oplosmiddelen bleek speeksel toch het superieure reinigingsmiddel, vooral voor vergulde oppervlakken, ook zou er sprake zijn van extra glans.
Enzym zorgt voor reinigingskracht
De reinigingskracht van het menselijk goedje is toe te schrijven aan alpha-amylase, een enzym dat zetmeel ‘in stukken knipt’. Deze werkzaamheid zorgt er voor de Portugese onderzoekers Paula Romão, Adília Alarcão en César Viana voor dat het enzym mogelijkheden biedt voor een nieuwe generatie schoonmaakmiddelen. De onderzoekers trachtten een hygiënischer alternatief te vinden voor speeksel met dezelfde werking.
Reeds bekend?
Met enig verbazing stelden wij vast dat de bekroonde studie stamt uit het jaar 1990. Het is daarmee overigens niet het oudste bekroonde onderzoek, dat is het nachtelijke erectieonderzoek, welke in 1980 werd gepubliceerd. Terug naar het menselijk speeksel, met alpha-amylase als werkend enzym. “Al sinds de jaren zestig gebruiken wij dit enzym in wasmiddelen voor textiel en de vaatwas”, aldus Master of Engineering Alexander Busschaert bij chemieproducent Christeyns uit Gent. “Tegenwoordig worden enzymen steeds vaker, en in grotere mate, toegevoegd aan soortgelijke producten omdat er steeds vaker op lagere temperaturen wordt gewassen. Mede door gebruik van deze enzymen garanderen wij een constant reinigingsresultaat.”
Geen algemeen toepasbaar schoonmaakmiddel
Busschaert maakt duidelijk dat dit alpha-amylase niet de basis vormt voor een nieuw generatie reinigingsmiddelen: “Het enzym werkt uitstekend tegen zetmeel, bijvoorbeeld bij vlekken en voedselresten. In allesreinigers en verschillende andere middelen heeft het enzym nauwelijks tot geen meerwaarde.” De expert stelt zelfs het gebruik door conservatoren ter twijfel. “Het zou wel heel toevallig zijn als alle vervuiling op basis van zetmeel was. Het is mogelijk. Maar reinigen met water zou wellicht hetzelfde resultaat geven.”
Wij stellen niet dat conservatoren aan de slag moeten met enzymatische wasmiddelen om tot een goed reinigingsresultaat te komen, maar raden wel aan om bij ieder reinigingsvraagstuk advies in te winnen bij specialisten. Daarnaast mogen we hopen dat schoonmakers niet met hun speeksel gaan reinigen, maar te allen tijde de juiste middelen en materialen gebruiken, vrij logisch toch? Menselijk speeksel lijkt in ieder geval niet de basis voor een nieuwe generatie schoonmaakmiddelen.
Menselijk speeksel als schoonmaakmiddel?
