De Nederlandse schoonmaker, onzichtbaar, maar ontzettend belangrijk. Op het Movies That Matter festival krijgt de schoonmaker wellicht eindelijk wat het verdient, zichtbaarheid. “Bijna vergeten”, roept documentairemaker Leon Verdonschot enthousiast. “De documentaire ‘Het Schoonmakersparlement’ wordt ook prime-time uitgezonden via 2Doc, op maandagavond 16 april.”
Dit artikel is verschenen in Clean Totaal 6 – 2017. Meer van dit lezen? Abonneren kan via deze pagina.
De inspiratie voor de documentaire is volgens Verdonschot herleidbaar naar één moment: “Ik volgde Ron Meyer vier dagen lang voor een artikel in Vrij Nederland. Toentertijd was hij kandidaat-voorzitter voor de SP en zat hij in de overgang van de FNV naar de politiek. Toen Meyer een afspraak had op het FNV kantoor moest ik een uur wachten en toen ik door de gangen liep werd ik getriggerd door één foto op de muur, een foto van het Schoonmaakparlement. Toen zag ik er al een film in, hoe raar dat misschien ook klinkt. Eén poster, met allemaal verschillende hoofden, ethniciteiten, achtergronden, maar toch verbonden. Dat is gewoon een film”, aldus een hoorbaar enthousiaste documentairemaker.
“Ik heb de mensen een termijn gevolgd. Ik volg het parlement en de processen. Hoe gaat het in zijn werk, wat vinden ze belangrijk, waar gaat het nou echt om?” In de film worden een aantal mensen uitgelicht, bijvoorbeeld thuis met (klein)kinderen. “Maar ook het vak schoonmaak. Ik geloof namelijk dat de kijker het werk moet voelen, schoonmaak is een wezenlijk onderdeel van het parlement en de mensen. Een deel van hun identiteit, een deel van het leven, de onderkant van de arbeidsmarkt die niet altijd evengoed belicht is. Alleen al de culturele diversiteit met de taal- en communicatieproblemen maken het interessant.”
Beroepstrots
In de documentaire komt nadrukkelijk de beroepstrots naar voren. Een facet waar Verdonschot mee bekend is: “Velen weten het niet, maar ik ben drie jaar trotse werknemer geweest van Hago bij DSM te Geleen. Ik wou graag een stereotoren en een Commodore 64, dus er moest gewerkt worden, in de ochtend- en de avonddienst. En daarnaast heb ik altijd de trappenhuizen van de flat waar ik woonde schoongemaakt, dat was zwart. Inmiddels is dat verjaard, dus kan ik dat zeggen”, zegt de documentairemaker lachend. “Ik heb het schoonmaakwerk altijd als prettig ervaren. Ik vind het fijn werk en bovendien verdient het redelijk goed. Maar toch was er in het trappenhuis een soort afstand toen ik net begon met het schoonmaakwerk. Buren zagen mij boenen, soms op mijn knieën om een vlek te verwijderen. Ik voelde toen een soort gene, een gevoel dat me direct weer bekruipt als ik eraan denk. Raar eigenlijk hè, puur omdat er toch een ander soort verhouding ontstaat. Uiteindelijk lost het zichzelf op, een schoon trappenhuis wordt als prettig ervaren en uiteindelijk ben je dan de buurman die ook het trappenhuis schoonmaakt.”
Verdonschot denkt dat de documentaire kan bijdragen aan het begrip voor de schoonmaker: “schoonmaak wordt ervaren als vies werk. Men heeft de neiging om er de neus voor op te halen, maar iedereen vindt dat het gedaan moet worden. Mensen zijn ook boos als er een keer niet schoongemaakt is. De waardering voor het werk is gecompliceerd. Schoonmakers kiezen er zelf ook niet voor om schoonmaker te worden. Ook bij het Schoonmaakparlement is er niemand die het beroep schoonmaker bij de beroepskeuzetest invult. Schoonmakers maken een, soms onzichtbaar, verschil. Dat laat deze documentaire zien. Iedereen wilt een schone ruimte, om te werken, om te eten, om te leven. Daar zorgt de schoonmaker voor.”
De schoonmaker centraal
In de film draait het om de schoonmaker, het is dan ook bewust geen promotie voor de FNV: “Tuurlijk, het parlement zou nooit bestaan hebben zonder de vakbond, maar het voegt verder weinig toe aan de kern van het verhaal. Ook al is het een moeilijk te organiseren groep. Ik denk dat de documentaire een goede afspiegeling geeft van hoe het is om schoon te maken, wat dat betekent voor de schoonmaker, de directe omgeving en bovenal dat het schoonmaakvak ook een mooi vak kan zijn.”
De documentaire ontkomt ook niet aan de onzichtbaarheid van de schoonmaker. Volgens Verdonschot is het soms zelf een horrorfilm. “We hebben shots gedraaid in lege treinen, kantoren, maar ook ziekenhuizen. Op een afdeling die gedesinfecteerd en vervolgens gereinigd moest worden door de vondst van een bacterie, dus waar niemand was. Een lege hal, het geluid van de werkkar, je hoort de schoonmaker aankomen. Het is net het begin van een horrorfilm.” Ook is er ruimte voor de dagschoonmaak. Zo wordt bij een vervoersbedrijf in Nijmegen de verhouding tussen werknemers en de schoonmaker aangetoond.
Leon Verdonschot was eind maart te gast bij het tv-programma Avondgasten om uitleg te geven over de documentaire.
Angst en onzekerheid
Omdat de documentaire is gebonden aan een maximale duur van vijftig minuten kan niet alles getoond worden, zo worden perikelen rondom artikel 38 niet belicht. “Ik heb er trouwens wel veel beeldmateriaal van, maar het is voor de buitenstaander te complex om te begrijpen met de tijd die ik heb om het uit te leggen. Toch is het wel een van de zaken die zorgt voor onrust bij de schoonmaker. Voor de schoonmaker betekent een ander shirt aan ook onzekerheid over de toekomst.”
Volgens Verdonschot is er binnen schoonmaak sprake van een “rare contradictie.” Hij vervolgt: “Het uurloon van de schoonmaker is niet slecht, de meesten kiezen dan ook voor het uurloon, dit zorgde ervoor dat het vak als schoonmaker geen tijdelijk vak was, maar daadwerkelijk onderdeel wordt van het leven. Het rare is dat schoonmakers dus wel goed verdienen, maar nauwelijks in hun levensonderhoud kunnen voorzien, voornamelijk door kleine contracten. In mijn optiek is de basis van schoonmaak goed geregeld, maar alles eromheen maakt het onzeker voor de mensen. Er leeft een constant gevoel van angst dat men het werk zoals het nu is kan kwijtraken. Ik heb sterk het idee dat de onderhandelingen over reiskosten en dergelijke, tijdens de vorige cao-onderhandelingen, gevoed werden door een onderliggende angst, een gevoel van onzekerheid en onveiligheid.”
De documentaire Het Schoonmakersparlement wordt getoond op het filmfestival Movies that Matter. De documentaire wordt maandag 16 april 2018 prime-time uitgezonden bij de NPO.
Meer van dit lezen? Dit artikel is eerder verschenen in vakblad Clean Totaal. Via onderstaand formulier vraagt u een gratis proefnummer aan!
