De onderhandelingen over de CAO Schoonmaak zijn in volle gang. Op het moment dat ik deze column schrijf hebben CAO-partijen net hun voorstellen uitgewisseld. Clean Totaal meldt in een voortgangsverslag van de stand van zaken van de onderhandelingen dat de paringsdans er op zit en dat nu de huwelijkse voorwaarden besproken zullen gaan worden. Het woord dat in het voortgangsverslag het meest in het oog springt is: respect. Respect, wat is dat eigenlijk?
Deze column is verschenen in Clean Totaal nr. 6 – 2016
De kortste en krachtigste definitie die ik ken luidt: anderen behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden. Roman Krznaric, de Australische filosoof die het prachtige boek Empathie schreef, noemt dat de Gouden Regel. Hij pleit echter voor de Platina Regel: anderen behandelen zoals zij zélf behandeld willen worden. Wie durft te stellen dat arbeidsverhoudingen in de schoonmaak in het algemeen aan één van beide regels voldoen?
Immanuel Kant, één van de grootste filosofen van de westerse wereld, gaat nog een stap verder. Men mag, volgens Kant, de ander nóóit behandelen als een middel; ieder mens is een doel in zichzelf. Leg dat eens naast de arbeidsovereenkomst waarop de meeste arbeidsverhoudingen in ons land zijn gebaseerd. Die wordt naast arbeid en loon gekenmerkt door de gezagsverhouding van de werkgever ten opzichte van de werknemer. Met andere woorden: de werkgever voert gezag over de werknemer; hij bepaalt wat de werknemer moet doen en laten. De werknemer die zich aan het gezag van de werkgever onttrekt riskeert ontslag en onmiddellijke beëindiging van de arbeidsovereenkomst.
Hoe verhoudt zo’n gezagsverhouding zich tot de Kantiaans leer om de ander, in dit geval de werknemer, nóóit te behandelen als middel, omdat de ander, ook de werknemer, doel in zichzelf is? Dat vereist in elk geval een volwassen arbeidsverhouding. Dat is een arbeidsverhouding die niet op gezag van de één over de ander, maar op wederkerigheid tot elkaar is gebaseerd. In de jaren ’70 van de vorige eeuw werd dat door het CNV sterk bepleit: bedrijven als samenwerkingsverbanden.
De werknemer heeft de werkgever nodig, maar óók andersom: de werkgever heeft de werknemer nodig. Ze hebben elkaar nodig. Dat lijkt in de globaliserende wereld met zijn moordende concurrentieverhoudingen van vandaag utopisch. Toch zag ik onlangs een filmpje waarin dat de werkelijkheid is. Een schoonmaakbedrijf nota bene, waarin medewerkers niet alleen schoonmaken, maar ook zélf het werk plannen en verdelen, schoonmaakmiddelen aanschaffen en de contacten met de klanten onderhouden! Het levert dat bedrijf tevreden klanten, tevreden medewerkers en een tevreden werkgever op.
Respect is niet goed in de CAO te regelen, zeggen CAO-onderhandelaars vaak. Ook de onderhandelaars over de CAO Schoonmaak, zeggen dat. Maar ís dat wel zo? Waarom kan een CAO niet beginnen met een preambule waarin wordt opgeschreven dat bedrijven samenwerkingsverbanden zijn en dat arbeidsverhoudingen wederkerig zijn? Omdat papier geduldig is? Dat is waar. Maar dat geldt ook voor de oude wijsheden van filosofen zoals Immanuel Kant. En toch worden die vandaag de dag nog steeds gelezen en soms in praktijk gebracht. Waarom zouden de onderhandelaars over de CAO Schoonmaak zich daardoor niet laten inspireren?
Henk Strating is oprichter van HS Arbeidsvoorwaarden
www.hsarbeidsvoorwaarden.nl
Henk Strating: 'Respect'
