Het lijkt nog wat ver weg, maar over 13 jaar is het 2025. De SW_branche heeft een verkenning gedaan naar de toekomst, met het jaar 2025 als vergezicht. Op een bijeenkomst op 26 september gingen Cedris en OSB in op vier mogelijke toekomstscenario’s voor de SW-branche en de relatie met de schoonmaakbranche
Door Leon van den Berg, redactielid Clean Totaal
Cedris is de brancheorganisatie voor sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie. Samen met het bureau De Ruijter hebben zij gekeken hoe de toekomst van de sociale werkgelegenheid eruit kan zien. OSB heeft de relatie gelegd met de schoonmaakbranche. Het scenario-denken is afkomstig van Arie de Geus, voormalig hoofd van Group Planning van Shell. Uitgangspunt is dat je de toekomst niet kunt voorspellen, maar dat je wel binnen bepaalde parameters een aantal toekomstmogelijkheden kunt schetsen. Op basis daarvan kan een bedrijf strategieën ontwikkelen om aan deze uitdagingen het hoofd te bieden. In dit geval waren er vier scenario’s bewegend van een hoge overheidsbemoeienis en een open markt voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt tot het doemscenario dat het beste kan worden omschreven als ‘ieder voor zich’. Daarbij doen de overheid en de markt niets voor deze groep.
Vier wegen
De toekomstscenario’s zijn het resultaat van een studie uitgevoerd door De Ruijter, en bureau gespecialiseerd in denken over de toekomst aan de hand van strategieën. Renate Kenter van dit bedrijf presenteert een assenkruis waarin de vier mogelijke toekomstbeelden ondergebracht zijn. Daarna licht ze deze kort toe.
1) Iedereen doet mee.
Schoonmaakbedrijven krijgen quota van mensen met een arbeidshandicap binnen het bedrijf opgelegd door de overheid. De overheidsbemoeienis groot, maar de schoonmaakbedrijven bieden graag mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek.
2) Grijp je kans.
Klanten eisen maatschappelijke betrokkenheid. Doe je als schoonmaakbedrijf niet mee, dan verlies je werk. Dit komt bijvoorbeeld terug in “social return” bij aanbesteden. De druk op de bedrijven is dus groot. De overheid draagt financieel niet bij.
3) Verschuilen in verzuiling.
De bemoeienis van de overheid groot, maar schoonmaakbedrijven willen nauwelijks mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen. Ze worden daartoe echter gedwongen door grote druk van maatschappelijke en politieke organisaties. Er ontstaat een cliëntsysteem waarbij mensen uit dezelfde sociale groep elkaar aan werk helpen. Daarnaast ervaart de branche grote concurrentie in de markt van publieke overheidsbedrijven.
4) Survival of the fittest.
Schoonmaakbedrijven bieden nauwelijks werk aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Er is geen druk vanuit de overheid. Er zijn genoeg andere goedkopere arbeidskrachten uit binnen- en buitenland en er is geen geld voor de noodzakelijke extra begeleiding. Schoonmaakbedrijven krijgen concurrentie op de markt van de informele economie (zwart werk).
Ondernemen moet
Na de presentatie worden de aanwezigen verdeeld over vier groepen om de verschillende scenario’s te bespreken. De groepen staan onder leiding van Joram de Does en Jenny den Hertog van Cedris, Jolanda van Heinningen van De Ruiter en Evelyne Simons van OSB. Uiteindelijk leidt dit tot een aantal tips. Opvallend is dat er ondanks de grote verschillen in de scenario’s, veel overeenkomsten zijn in de geopperde aanbevelingen. Belangrijk is dat de rol van de overheid liever niet groter moet worden. Die wordt nu al als te groot ervaren. Letterlijke opmerking: “Als de overheid alles bepaalt, ben je geen ondernemer meer”. Ook is er een grote overeenstemming over de rol van de huidige sociale werkvoorzieningsbedrijven. De meeste deelnemers vinden dat die moeten worden opgeheven in huidige vorm. Over de mate waarin ze nog werkzaam moeten zijn voor de ongeveer dertig procent niet plaatsbare mensen verschillen de meningen. Men ziet wel een rol voor deze bedrijven weggelegd in de arbeidsbemiddeling en in de training van leidinggevenden van schoonmaakbedrijven in vaardigheden hoe om te gaan met mensen met een arbeidshandicap. Overigens is men zich erg bewust van het falen van schoonmaakbedrijven op dit gebied. Gepleit wordt dan ook voor de opname van een spw-module in de schoonmaakopleiding. Aan de andere kant denkt men ook aan uitbesteden hiervan, want men wil zich toch het liefst tot de corebusiness beperken. De vraag is echter of dat in de toekomst het schoonmaakvak of het werkgeverschap zal zijn.
Wie betaalt de kosten?
Ook is er veel aandacht voor wie al deze extra inzet van de schoonmaakbranche moet betalen. Niet alleen het in dienst nemen van mensen met een beperking kost geld, maar wat doe je bij uitval door langdurige ziekte en hoe kom je aan geld voor voldoende begeleiding? De algemene mening is dat de schoonmaakbedrijven dit wel zelf kunnen regelen, bijvoorbeeld door een coöperatieve arbeidspool op te richten en een landelijk sociaal fonds, maar dat het uiteindelijk de klanten zijn die moeten (mee)betalen. De huidige fixatie van klanten op de laagste prijs per m2 zal mede daarom in de nabije toekomst onhoudbaar blijken. Toch is men niet erg positief over de rol van klanten, letterlijk: “zodra MVO zich in extra uitgaven vertaalt, bijvoorbeeld voor de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, is de inzet van bedrijven en overheden ver te zoeken.”
Kritische noot
Denken over de toekomst is nuttig, je erop voorbereiden nog nuttiger. Dat is deel van het ondernemerschap. Opvallend is dan wel dat zeker een derde van het aantal ingeschreven deelnemers niet is komen opdagen. Misschien wel tekenend voor de korte termijnvisie van schoonmaakbedrijven als het om personeelsbeleid gaat. Een gebrekkige visie die de branche waarschijnlijk nog eens lelijk gaat opbreken. Op het gevaar af roepende in de woestijn te zijn, toch maar een oproep aan onze lezers om uit de huidige comfortzone te stappen en eens verder te kijken dan de komende twee jaar als het om personeelsbeleid gaat. De wereld verandert echt en als je niet proactief bent als schoonmaakbedrijf, zal overleven in de toekomst een probleem worden. Om straks voldoende schoonmakers te hebben, lijkt het onwaarschijnlijk dat het grote reservoir van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt niet moet worden aangesproken.
Survival of the fittest?
In eerdere artikelen schreven we al over demografische ontwikkelingen die wat het betreft personeelstekort een teken aan de wand zijn. De concurrentie uit andere branches voor met name ‘handjes’ in de schoonmaak zal ook alleen maar groter worden. Tenslotte: welk van de vier geschetste toekomstbeelden is het meest waarschijnlijk? Waarschijnlijk geen van alle. Je kunt allereerst de toekomst niet voorspellen, maar het ligt wel voor de hand dat elementen uit alle scenario’s de stand van zaken in 2025 zullen bepalen. Op de vraag welke van de vier scenario’s het meest realistisch zou zijn voor 2025, kreeg het scenario ‘Survival of the fittest’ helaas wel de meeste stemmen. Een somber toekomstbeeld waarbij we maar naar de VS hoeven te kijken om te zien hoe dat uitpakt. Daar is een kleine groep superrijken en een hele grote groep mensen die onder de armoedegrens leeft omdat ze geen toegang tot de arbeidsmarkt hebben. Wordt dit scenario werkelijkheid, dan glijdt Nederland feitelijk af van eerste- naar tweede- of derde wereld. Zo’n toekomst moet je als samenleving niet willen.
Meer informatie over de vier scenario’s vindt u in een film op de cedris-site: https://www.cedris.nl/web/Pages/video_vier_scenarios.as
px
px
