De afgelopen twee jaar heeft het DesignLab van de Universiteit Twente, onder leiding van Ir. Thomas Raub in opdracht van de RAS, onderzoek gedaan naar het ontwerp van verantwoorde robotisering binnen de schoonmaakbranche. In dit kader vinden twee Engineering Doctorate (EngD) projecten plaats, over de impact die robotisering kan hebben op de werkvloer en het ontwerp van een nieuwe robot die past bij de wensen van de branche.
Op maandag 17 april aanstaande organiseert het DesignLab, ter afsluiting van het eerste EngD onderzoek, een presentatiesessie over de huidige uitkomsten. Gedurende deze sessie zal worden gesproken over de waarden die op het spel staan bij schoonmaakwerk, de gewenste impact die zij voorzien als gevolg van robotisering, en de inzichten op het gebied van ontwikkeling van toekomstige robots. Er wordt momenteel onderzocht of het mogelijk is dat de presentaties ook online te volgen zullen zijn. Clean Totaal kreeg alvast inzage in het 113 pagina’s tellende thesis: “Colleques not competitors”. In dit artikel een kort en bondige samenvatting van dit rapport en een voorlopige conclusie.
Huidige robots: vooral taakgericht
In het rapport passeren diverse robots de revue: van Cleanfix RA660, Taski Dubot, Annie Thras, ICE Emma, Kite, Nilfisk Liberty, Makita tot Magntrac.
De huidige markt van schoonmaakrobots richt zich volgens de onderzoekers hoofdzakelijk op de functionele optimalisering van schoonmaaktaken, en minder op de sociale dynamiek van een passende samenwerking tussen mens en robot. Er is daarbij minder aandacht voor de aspecten die mensen belangrijk vinden om hun werk aangenaam en betekenisvol te maken
Zo valt er in de thesis te lezen over diverse, gedateerde, verwijzingen naar stigmatiserende kwalificaties aangaande het sociale aspect van het schoonmaakwerk. Voorts gaat de thesis in op de ethische interactie tussen mens en robot alsmede het sociale aspect die de robot heeft op de samenwerking tussen de schoonmaker en de robot. Immers tussen de robot en schoonmaker is (nog) geen verbale communicatie mogelijk. Aan de andere kant kan geconcludeerd worden dat bepaalde eentonige werkzaamheden door de robot overgenomen worden, die het werk er voor de schoonmaker interessanter op maken.
Toekomstige robots: ook sociale functies
De toekomstige robot zal steeds meer sociale functies krijgen, zoals kunnen spreken en kunnen luisteren naar de stem van de schoonmaker, zodat zij een collegiale band kunnen vormen met mensen. Robotisering zal volgens de onderzoekers hierdoor naar verwachting een impact hebben op de werktevredenheid van schoonmakers. Een passende werkverdeling is daarbij belangrijk. Het werk moet betekenisvol blijven, door robots te ontwikkelen die schoonmakers ondersteunen, en goede en betrouwbare collega’s kunnen zijn.
Sociaal gezien is het tevens voor robotisering belangrijk dat er acceptatie is voor de technologie, vanuit werkgevers, klanten, en schoonmakers. Het stelt bijzondere eisen aan ICT.
Robotpuzzel
Via diverse afbeeldingen en beschrijvingen gaan de onderzoekers wat nader in op de rol van de robot als zijnde de assistent van de schoonmaker en/of als tool en doen zij verslag van de resultaten van de diverse gehouden workshops aangaande het thema robotisering. Waar dient de robot aan te voldoen?
De zogeheten robotpuzzel die hierbij gelegd wordt ziet er al volgt uit:
Praktijkervaring met een robot
Leuk onderdeel van de thesis dat schoonmakers aan het woord komen die praktijkervaring hebben met het samenwerken met een robot. Er kleven voordelen en nadelen aan.
Nadelen die genoemd worden zijn:
- Aanvankelijk terughoudendheid: wordt mijn werk overgenomen?
- Het inwerken van de robot is tijdrovend en intensief
- De robot loopt met enige regelmaat vast
Voordelen die genoemd worden zijn:
- Interactie met pandgebruikers neemt richting de schoonmaker toe als bij samenwerking met robot
- Leuk om als schoonmaker leiding te kunnen geven aan de robot
- Robot neemt zonder commentaar vervelende een eentonige werkzaamheden over
- Geeft de schoonmaker ruimte tot taakverdeling
- Competitie element om samen met robot te werken leidt tot een beter schoonmaak resultaat.
Conclusie
Zeker in een tijd van arbeidsmarktkrapte en vergrijzing zullen schoonmaakrobots een welkome aanvulling binnen de schoonmaaksector zijn. Vanuit sociaal oogpunt is ook het terugdringen van bepaalde geestdodende onderdelen van het schoonmaakwerk van toegevoegde waarde. Belangrijk hierbij is vooral de acceptatie vanuit de schoonmaker en de opdrachtgever alsmede het kostenaspect. Op dit laatste aspect gaat de thesis echter niet nader in.
In de huidige tijd lijkt de robotisering derhalve sprake van een verantwoorde verrijking, echter bij het kantelen van de arbeidsmarkt dreigt het gevaar dat het omslaat in een bedreiging. Taak om vooral de sociale functies van de robots door te ontwikkelen!
Tekst: Henk Cornelisse
