In het Engels heeft men het over het “dirty hospital syndrome”: het “vieze ziekenhuizen syndroom”. De lezer zal in eerste instantie denken aan stofwolken onder de bedden. Menigeen kent de verhalen van regelmatige bezoekers van een patiënt in een ziekenhuis die dagen achter elkaar hetzelfde propje onder het bed zien liggen. Vaak in een hoekje, maar toch ontlokt dit fenomeen alras de opmerking “de hygiëne is hier ver te zoeken”. Over die hygiëne wil ik het niet hebben, alhoewel dit gebrek aan hygiëne natuurlijk ook een oorzaak heeft, namelijk de beschikbare tijd.
In de lucht zweven zo’n 20.000.000 deeltjes per kubieke meter (m ²). Dit klinkt ongeloofwaardig, maar het is een feit. Het klinkt ongeloofwaardig omdat (gelukkig) de meeste van deze deeltjes onzichtbaar voor het menselijk oog zijn. Deeltjes van circa 30 micron (1 mm = 1000 micron) zijn nog nét zichtbaar. Daaronder zijn ze niet meer waar te nemen. Kijken we in een felle straal licht, bijvoorbeeld de lichtbundel van een projector, dan zien we kleine deeltjes dansen in deze straal. Als we in staat zouden zijn deze zichtbare deeltjes te tellen, dan komen we op enkele duizenden tot tienduizenden deeltjes per m². Dit zijn de deeltjes die we in een kantoor of woonkamer van de horizontale oppervlakten proberen weg te halen door bijvoorbeeld af te stoffen.
Levende ziektekiemen bestrijden met…
In de range onzichtbare deeltjes zitten ook de micro-organismen. “Micro” betekent “klein” en “organismen” betekent “levend”. Kleine levende organismen dus. We kennen allemaal de groepsnamen van deze organismen: gisten, schimmels, bacteriën en virussen. In een ziekenhuis zijn we met name bang voor deze kleine, levende maar onzichtbare deeltjes. Zij kunnen ziekten veroorzaken. Moeten we daarom het stof op de vloer of onder het bed maar laten liggen? Nee, want de kleine micro-organismen houden ervan om zich te hechten aan stofdeeltjes. Stofdeeltjes worden vaak als transportmiddel gebruikt. Micro-organismen hebben namelijk géén pootjes!
…technische hulpmiddelen…
We kunnen de vraag stellen hoe we deze uiterst kleine organismen buiten het ziekenhuis en in elk geval bij de patiënt weg kunnen houden. Dat kan voor een deel via technische hulpmiddelen zoals filters. De bekende HEPA-filters zorgen ervoor dat zeer kleine deeltjes worden afgevangen. Als de ruimte waar deze filters op zijn aangesloten dan ook nog onder een overdruk gehouden wordt, heb je een redelijk stof- en deeltjesarme ruimte. We noemen deze ruimtes ook wel “cleanrooms”. Een operatiekamer is een cleanroom. Wat deze geavanceerde filters echter niet doen is de invloed van de mens wegnemen. Ook in ziekenhuizen is de mens de grootste vervuiler. Hoe dit te voorkomen? Eigenlijk is er maar één afdoende methode en dat is de methode van afspraken maken. In de (schoonmaak-) techniek worden deze afspraken ook wel S.O.P’s ( in het Engels “Standard Operating Procedures”) genoemd.
…betere discipline…
Ik durf te stellen dat in ziekenhuizen over bijna alle facetten van de bedrijfsvoering en de verpleging afspraken gemaakt zijn. Toch gaat het nog veel fout. De vraag is dan: “hoe komt dat als alles is vastgelegd in procedures en regels? Het bijna beschamende antwoord luidt: gebrek aan discipline! Vaak valt dit bij schoonmakers nog wel mee. Als ik echter beroepshalve in een ziekenhuis kom, valt het mij vaak op dat ik in het restaurant of buiten in de rookruimte (om zomaar een paar voorbeelden te noemen) de meest kleurige uniformen zie: groene, blauwe, witte etc. Als we onszelf de vraag stellen waarvoor deze kleding bedoeld is, komen we al snel bij het antwoord: “om het product ( apotheek) of de patiënt (O.K. en verpleegruimtes) te beschermen tegen invloeden van buitenaf. Weet u het nog? Zo’n 20.000.000 deeltjes per kubieke meter lucht in een ongeconditioneerde omgeving. Hiervan is een promille levende deeltjes. Dus in een kubieke meter lucht bevinden zich zo’n 20.000 micro-organismen! Indien iedereen zich na een rookpauze in bedrijfskleding of een bezoek aan het bedrijfsrestaurant weer zou omkleden, is er weinig aan de hand. Ik betwijfel of dit ook de gangbare discipline is…
…voorkomen kruisbesmetting…
Dan heb ik het nog niet gehad over de bezoekers die onbelemmerd een ziekenhuis kunnen betreden. Buiten een paar isolatieafdelingen wordt hen geen enkele belemmering in de weg gelegd. Ook heb ik het nog niet gehad over de wachtkamers. Stapels damesbladen die er soms jaren liggen met beduimelde bladzijden. De patiënt wordt op zo’n manier wel een heel makkelijke bron van kruiscontaminatie! Ook heb ik het nog niet gehad over de zaalarts -de goeden niet te na gesproken – die van patiënt naar patiënt gaat zonder aan de kruiscontaminatie gevaren te denken. In Amerika, zo is mijn ervaring, weigert de patiënt de hand van de bezoekende arts indien deze niet eerst zijn handen gewassen of gesprayd heeft nadat hij daarvoor de patiënt in het belendende bed heeft aangeraakt. Arrogant- en machogedrag hoort niet in een ziekenhuis thuis! In ziekenhuizen zij de regels er om de patiënt optimaal te verzorgen en een optimale veiligheid te bieden. De patiënt heeft hier recht op!
…en betere aanbesteding.
Een minstens even belangrijke reden waarom we in veel gevallen niet alle (levende-) deeltjes weg kunnen nemen in een ziekenhuis is de economische bedrijfsvoering. Om de paar jaar worden schoonmaakbedrijven in de gelegenheid gesteld om op een schoonmaaktender in te schrijven. Natuurlijk kent men de concurrentie en met name de concurrent die op dit moment de klus uitvoert. Men zal proberen de laagste te zijn en de nieuwe offerte te richten op de gegunde offerte van een aantal jaren terug. De omschrijving van de schoonmaakwerkzaamheden en de eisen die hieraan gesteld mogen en moeten worden zullen vaak niet zo heel veel verschillen. Waar moet dan de “winst” uit gehaald worden? Juist, aan de mindere tijd die aan de schoonmaak besteed mag worden. Nog niet zo lang geleden sprak ik een mevrouw die operatiekamers schoonmaakt. “Vroeger” ,zo zei ze mij, “hadden we twaalf minuten tussen twee operaties. Nu nog maar acht minuten. Ik kan niet eens de hele vloer nat en weer droog maken. Dus doe ik het maar om-en-om. De ene keer de ene helft en de andere keer de andere helft”. Een effectieve inwerktijd van de desinfectans wordt op deze manier niet eens gehaald… Een panklare oplossing heb ik helaas ook niet voor dit probleem. Wel weet ik dat men moet verwachten van ziekenhuisdirecties dat het welzijn en de veiligheid van de patiënt voorop staat. Wellicht moet men bij komende tenders de kwaliteit als uitgangspunt nemen en de prijs secundair laten zijn. Dit klinkt zweverig, maar met een “open begroting” is dit zeker te realiseren.
Pieter Eelman Czn. is trainer bij CSO cleanroomtrainingen (www.cleanroomtraining.nl).
Tevens is hij trainer bij de VCCN (Vereniging van Contaminatie Control Nederland).
Door de NVZA geaccrediteerde nascholingstrainer.
