Schoonmaakonderhoud van houten vloeren

 

Het Scheepvaartmuseum te Sneek is gevestigd in vier monumentale panden waar houten vloeren liggen. Joke Leeverink is er verantwoordelijk voor het huishoudelijk werk, inclusief het vloeronderhoud. “Ze worden wekelijks schoongemaakt met een zwabber of stofzuiger”, vertelt zij. “Eén keer per jaar zetten wij de vloeren in de was.” Daarmee sluit het museum aan bij het advies van de Monumentenwacht Vlaanderen, dat een dossier opstelde over het onderhouden van oude houten vloeren en stelt dat het volstaat de vloeren regelmatig te stofzuigen. “Zijn er onstabiele delen in de parketvloer of in de hoeken, borstel het stof dan met een losse kwast of handveger naar de zuigmond van de stofzuiger. Plaats een meubelborstel op de zuigmond of omwikkel hem met schilderstape om krassen te voorkomen”, raadt de Monumentenwacht aan. “Op dezelfde manier wordt vuil uit de diepere delen van de vloer (naden) gezogen. Vervolgens kan de vloer nagereinigd worden met een droge microvezeldoek of katoenen mop. Ook droog neemt een microvezeldoek vuil op en houdt het vast. En door het wrijven krijgt een geboende houten vloer gemakkelijk zijn glans terug.” Droog reinigen is bij de meeste historische vloeren de enige veilige optie, stelt de Monumentenwacht Vlaanderen. “Nat reinigen is ongeoorloofd voor historische vloeren die onstabiel zijn of geen beschermlaag hebben, en voor beschilderde vloeren en decoratieve parketten. Ook vloeren die ooit een beschermlaag – bijvoorbeeld was – hebben gekregen, worden bij voorkeur droog onderhouden, anders kan zich een witte waas vormen op het oppervlak. Een boenwaslaag wordt dan mat en onregelmatig.”

 

Voor vloeren die afgewerkt zijn met olie, lak of hardwaxolie ligt het anders, vertelt Karin Kamerling. Zij is werkzaam bij Alles voor uw vloer te Doetinchem, de grootste webwinkel in vloeronderhoud. “Met name voor wasvloeren geldt dat deze gevoelig zijn voor vocht. Zij zijn ook wat arbeidsintensiever in het onderhoud. Voor olie, lak en hardwaxolie geldt dat na een behandeling deze vloeren gewoon gedweild mogen worden, maar wel met het middel dat bij de afwerking hoort. Uiteraard moet dit dweilen niet kletsnat gebeuren, maar met een goed uitgewrongen duo-dweil. Bij olievloeren, bijvoorbeeld afgewerkt met Woca, is het juist van belang dat er veel gedweild wordt om zo de poriën dicht te houden.”

 

Naast het reguliere reinigingsproces heeft een houten vloer periodiek onderhoud nodig van meer malen per jaar, afhankelijk van het gebruik. Het is daarom geen overbodige luxe een schoonmaakplan op te stellen. De Monumentenwacht Vlaanderen zegt in haar dossier dat dit het belangrijkste deel van preventief onderhoud van een houten vloer is. “In het schoonmaakplan is vastgelegd hoe, hoeveel en waarmee schoongemaakt wordt.” Met schoon bedoelt de Monumentenwacht overigens niet dat er moet worden geschrobd tot de vloer er als nieuw uitziet. “De schoonheid van het patina en stabiele sporen van het verleden moeten worden gekoesterd, maar schadelijk vuil moet worden weggehaald.”

Een standaard schoonmaakplan is lastig op te stellen, weet Kamerling. “Voor elke vloer zijn er richtlijnen over schoonmaken en onderhoud. Aangezien een en ander afhankelijk is van het gebruik en de omstandigheden, is het lastig een algemeen schoonmaakplan op te stellen. Dit zal per situatie en per gebruiker bekeken moeten worden.” De Vlaamse Monumentenwacht raadt aan in elk geval de plaatselijke schoonmaakploeg bij het schoonmaakplan te betrekken en bij twijfel het advies van een specialist of Monumentenwacht in te winnen. “Demonstreer zonodig. Maak eerst een testzone schoon, om na te gaan of de resultaten technisch en esthetisch geschikt zijn en de vloer niet beschadigd wordt.”

 

Hoewel het schoon en mooi houden van een houten vloer vaak als een arbeidsintensief karwei wordt beschouwd, valt het volgens Kamerling in verhouding tot vloeren van andere materialen best mee. “Over natuursteen wordt bijvoorbeeld heel gemakkelijk gedacht, maar ook hiervoor geldt onderhoud: intensief reinigen en impregneren. Tapijt is juist lastig wanneer het om het verwijderen van vlekken gaat.” Wanneer een houten vloer goed in het onderhoud zit, kunnen er eigenlijk geen vlekken in trekken, stelt Kamerling. “De meeste vlekken zijn dus eenvoudig te verwijderen met een vochtige doek en indien nodig met het dweilmiddel. Daarnaast zijn er voor verschillende soorten vloeren ook verschillende soorten vlekverwijderaars.”

Bij historische houten vloeren raadt de Monumentenwacht Vlaanderen af agressieve huismiddeltjes of staalwol te gebruiken. Met een paar simpele trucs zijn vlekken ook hier soms gemakkelijk te verwijderen. Kaarsvet kan bijvoorbeeld het beste droog weggehaald worden met een spatel van hout of plastic. Het springt dan gemakkelijk van de vloer, terwijl achtergebleven resten verdwijnen door er hard over te wrijven met een stukje kurk. En vuile waslagen en vlekken van rubber, bijvoorbeeld veroorzaakt door schoenen, verdwijnen soms met een oplossing van water en een geschikt solvent. Niet altijd is er echter een oplossing paraat. “Soms zijn ‘ontsierende’ vlekken niet helemaal te verwijderen en horen ze bij het patina van de vloer.”