Het beschermen van gevels is in principe een behandeling die na het reinigen, repareren of restaureren van gevels plaatsvindt. Clean Totaal praat er over met specialist Henk Mulder.
Niet voor niets hebben we in eerdere artikel "Gevelreiniging werk voor specialisten" en "Kennis gevelreiniging schiet ernstig tekort" de oorzaken van gevelschade door bouw- en detailleringsfouten, verkeerde materiaalkeuze of omgevingsfactoren belicht. Ook bij het beschermen is er een onderscheid te maken naar gevelmateriaal. Mulder: “Kern van het verhaal is dat duurzame bescherming, het aan- of inbrengen van een beschermende behandeling, alleen kan worden gerealiseerd als de te beschermen ondergrond (weer) in goede conditie verkeert.”
Impregneren op goede ondergrond
Mulder vervolgt: “Beschermen betekent dat we willen behoeden voor iets nadeligs. Bij gevels hebben we het over weersinvloeden, invloeden van lokale en/of atmosferische vervuiling of aanslagen van spuitbusterreur. Al deze zaken tasten het aanzien van de gevel aan en kunnen de levensduur van de gebruikte materialen bekorten. In ons land wordt tachtig procent van de gevels uitgevoerd in baksteen. Daarvan zijn er vele honderden soorten, waarbij we al eerder stelden dat niet iedere soort even geschikt is, maar waar ook opslag en verwerking een grote rol spelen bij gevelproblemen. Bij baksteen wordt vaak als eerste gedacht aan een behandeling met dieptewerking ofwel impregneren. Daarvoor gebruiken we een hydrofoberend (waterafwijzend) middel. Het is dan wel belangrijk dat we een goede kennis over de gebruikte baksteen hebben. Onlangs waren er nog drie bedrijven die voor een vereniging van eigenaren een offerte maakten voor gevelimpregnering. Geen van hen had een test gedaan waarmee de porositeit van de baksteen vastgesteld wordt. Dat is belangrijk om het juiste type impregneermiddel vast te stellen en ook om te bepalen hoeveel product er benodigd is. Niet onbelangrijk als het om een groot object gaat.”
Kwaliteit voegwerk “Overigens is de kwaliteit van het voegwerk net zo belangrijk als de steensoort”, stelt Mulder. “Haarscheurtjes kleiner dan 0,3 mm kunnen nog wel door de beugel, maar voor de rest mag er geen scheurvorming zijn. Het binnendringen van water op plaatsen waar dat ongewenst is, moet voorkomen worden. In dat verband moet ook gekeken worden naar bouwdetailleringen. Denk daarbij vooral aan afwerk-of rollagen. Hierbij zijn bakstenen op hun kant geplaatst, waardoor de porositeit van metsel-en voegwerk meestal hoger is en er dus gemakkelijk hemelwater kan doordringen. Zonder het herstel van voegwerk en scheuren in bakstenen is impregneren niet alleen kostbaar , maar ook vrij zinloos omdat het water dan achter de impregneerlaag schade kan blijven toebrengen.”
Permanente opoffering
Naast impregneren kan ook worden gecoat. In de praktijk worden die twee methoden volgens Mulder nogal eens door elkaar gehaald. “Bij impregneren dringt het middel in de steen en is de behandeling onzichtbaar. Een coating is een laag die op de steen ligt en meestal zichtbaar blijft. Dit onderscheid is belangrijk omdat je beiden voor een ander doel toepast, maar soms ook in combinatie met elkaar. Een coating wordt bijvoorbeeld gebruikt om graffiti (let op: Italiaans woord, dus de klemtoon in het midden, anders heb je het over zwaartekracht!) tegen te gaan. Er zijn twee soorten coatings. De zelfopofferende systemen die er in zichtbare en onzichtbare versies zijn. De zichtbare acrylaatachtige transparante soorten verdienen de voorkeur. Een probleem is dat architecten er niet dol op zijn omdat het aanzien van de gevel beïnvloed wordt. Als je echter daardoor spuitbusjunks afschrikt heb je toch je doel bereikt; de oorspronkelijke schoonheid van het gebouw blijft bewaard en er zijn minder onderhoudskosten. De onzichtbare polysacharide-types hebben geen afschrikkend effect en gaan ook minder lang mee. Voor beide systemen geldt dat bij het verwijderen van de ongewenste illustratie ook de laag wordt verwijderd. Daarom heten ze zelfopofferend en ze moeten dan ook opnieuw worden aangebracht. Er zijn ook (semi)permanente systemen die in meer lagen moeten worden aangebracht en in kleur leverbaar zijn. Het probleem daarvan is de langdurige droogtijd tussen lagen, waardoor regen en graffitispuiters een kans krijgen. Daarnaast zijn ze beduidend duurder.”
Coating combineren met impregneren
“Als je het goed doet, houd je de onderste twintig centimeter van de gevel onbehandeld om optimale dampdoorlatend vermogen te houden. Breng de coating aan tot op een hoogte van drie meter. Daarboven moet je vervolgens de gevel impregneren als deze uit een onafgebroken baksteenbekleding bestaat. Doe je dat niet, dan dringt het water achter de coatingslaag. Die wordt eerst dof. Vervolgens wordt de coating van binnenuit van de gevel gedrukt en neemt daarmee steenschilfers mee. Overigens vraagt een coating opbrengen vakkennis: inzicht in het gevelmateriaal, in de toe te passen middelen en vooral ook in het te behandelen geveldeel. Niet iedereen kan dit. Ik kan een deur schilderen, maar iedereen ziet meteen dat ik dat gedaan heb. Men heeft mij dan ook ontraden ooit nog eens deze handeling te herhalen, ondanks de talloze malen dat ik een echte schilder op zijn vingers heb gekeken. Overigens gelden voor monumenten totaal andere regels. In voorkomende gevallen moet beslist eerst contact opgenomen worden met de desbetreffende overheidsinstantie. We komen hierop in een later artikel terug.”
Metalen
Naast steenachtige materalen worden ook metalen gebruikt als gevelbekleding. Het gaat daarbij om verschillende kwaliteiten roestvast staal en aluminium met diverse afwerkingen. Het kan blank, gecoat, geanodiseerd zijn of met een kunststof laagje zoals plastisol bedekt zijn. Mulder: “Het gaat hierbij vooral om utiliteits- en industriële panden. Denk aan de veel gebruikte damwandbeplating. Metalen worden op een andere manier beschermd dan steenachtige materialen, namelijk door periodiek reinigen met de juiste middelen. In tegenstelling tot steen is beschermen hier geen behandeling na het reinigen, repareren of restaureren. Hoe en hoe vaak er gereinigd moet worden is afhankelijk van de omgeving. Een industriële- of stationslocatie is een ernstige aanslag op gevelmaterialen. Het is altijd oppassen bij metaalreiniging, vooral bij die met een kunstmatig aangebrachte corrosielaag of patina. Denk bijvoorbeeld aan geanodiseerd aluminium waarbij de corrosielaag veel harder en geslotener is dan de ondergrond. Een ander voorbeeld is Cortenstaal dat bijvoorbeeld bij het Corpus museum in Oegstgeest is toegepast. CORrosion resistent en TENsile strenght is een metaallegering van ijzer, koper, fosfor, silicium, nikkel en chroom. Je kunt niet zomaar ieder schoonmaakmiddel gebruiken. Als je de beschermlaag weghaalt, ben je zo van de gevelbeplating af. Die is soms maar een millimeter dik. Kennis van chemie of goede ondersteuning van de fabrikant is absoluut voorwaarde voor een goed resultaat."
Leon van den Berg, redacteur Clean Totaal